Samen voor klimaatvooruitgang: van doemdenken naar doe-denken

Wanneer maatregelen om klimaatverandering aan te pakken ter sprake komen, gaat het vaak over ‘later’ of ‘2030’. Maar er gebeurt nu al veel. Over de hele wereld zijn er mensen en organisaties die niet wachten op ‘later’ of op één allesomvattende oplossing, maar het heft in eigen hand nemen. Ze ontwikkelen nieuwe werkwijzen, smeden coalities van gelijkgestemden, investeren in lokale ideeën of proberen beleid in beweging te krijgen. Kortom: ze doen er alles aan om een positieve verandering teweeg te brengen. Die verhalen vind je bij The Shift.

Al die initiatieven dragen stukje bij beetje bij aan klimaatvooruitgang. Wat klein begon, kon groeien omdat mensen naast een goed idee ook toegang hadden tot de middelen om die te verwezenlijken. Dat kan financiering zijn, maar ook data, inzicht in invloedssferen of een combinatie van dit alles. Het internationale platform The Shift, ondersteund door de IKEA Foundation, zet deze verhalen in de schijnwerpers om anderen te inspireren en motiveren. Want klimaatvooruitgang is mogelijk en nu al gaande.

‘Jongeren gaan een sombere toekomst tegemoet’, horen we vaak. Maar juist jongeren lopen voorop in het ontwikkelen van en het bouwen aan klimaatoplossingen. Het Youth Climate Justice Fund (YCJF) helpt hen financiering voor hun ideeën te vinden en te beslissen hoe deze middelen zo goed mogelijk kunnen worden ingezet om de juiste plannen en organisaties te ondersteunen. Zo kon een lokale gemeenschap in het Amazonegebied een zonnepark realiseren om zelf duurzame stroom op te wekken. Tegelijkertijd slaat het YCJF een brug tussen filantropische organisaties en jongerenorganisaties. Daardoor worden jongerenacties gezien en gewaardeerd, met aandacht en middelen. Dat draagt stap voor stap bij aan een meer inclusieve, lokaal gedragen klimaatbeweging van jongeren.

Zeggenschap van lokale gemeenschappen staat ook centraal bij het UMI Fund. Dit fonds laat gemeenschappen die het zwaarst worden getroffen door klimaatverandering meedenken over oplossingen die daarmee samenhangen. Hoe kan bijvoorbeeld ‘schoon’ vervoer bijdragen aan een beter leven? Wat verandert er dan in de straten? Op die manier verbindt het fonds klimaatoplossingen met de lokale samenleving. Dat geeft mensen meer mogelijkheden om zelf de regie te pakken en vorm te geven aan klimaatvooruitgang en -oplossingen.

Geld is niet de enige factor die verandering vooruit kan helpen. Data en inzichten zijn ook van cruciaal belang. Het is algemeen bekend dat de opwarming van de aarde beperkt moet blijven tot anderhalve graad Celsius. Maar wat betekent dat concreet voor lokale gemeenschappen? De openbare klimaatdatabase en analysetool van Climate Analytics (1.5°C National Pathway Explorer) laat zien welke paden een land kan bewandelen om onder die grens te blijven. Een groot en soms overweldigend doel wordt vertaald naar kleinere en haalbare stappen. En dat motiveert.

Naast CO₂ levert ook methaan een belangrijke bijdrage aan klimaatverandering. Zo zit The African Rice Community of Practice regelmatig om de tafel met stakeholders van de Global Methane Hub om zo kennis te delen hoe methaan te verlagen zonder de productie van rijst te verliezen. De organisatie Global Methane Hub zet de reductie van methaanemissies duidelijk op de agenda en brengt partijen samen die daaraan werken. Een mooi voorbeeld hiervan is een project in Mexico waar voedselbanken en afvalverwerkers samenwerken om voedselverspilling om te zetten in waardevolle grondstoffen voor zowel de lokale gemeenschap als de landbouwgrond. Hiermee dringen ze tegelijkertijd de uitstoot terug van methaan uit stortplaatsen.

Om echte verandering tot stand te brengen, is het van belang te weten wie invloed uitoefent op het klimaatbeleid. InfluenceMap duikt in de lobbywereld en genereert onafhankelijke data en inzichten in de impact van bedrijven en de financiële sector op het klimaat- en milieubeleid. Komt wat een bedrijf publiekelijk voorstaat bijvoorbeeld overeen met waar het achter de schermen voor pleit? Die transparantie geeft overheden, investeerders en activisten meer inzicht in de verhoudingen tussen partijen. Dat stelt hen in staat om gerichter vragen te stellen en partijen ter verantwoording te roepen.  

Middelen, data en inzicht in beleid vormen samen een krachtige voedingsbodem voor verandering. Wat klein begint, kan daardoor echt vleugels krijgen. Zo is de African Climate Foundation uitgegroeid tot een organisatie die klimaat en ontwikkelingsdoelen ondersteunt in landen verspreid over het gehele Afrikaanse continent. Om dat te bereiken, bouwt de organisatie mee aan nieuwe instanties, relaties en coalities die geworteld zijn in lokale gemeenschappen, om hun eigen agenda en positie te kunnen bepalen in de wereldwijde klimaattransitie.

Ook de Fossil Fuel Treaty stimuleert internationale samenwerking tussen lokale organisaties en overheden. Die partijen werken samen aan een overeenkomst met heldere afspraken om fossiele brandstoffen op een eerlijke en rechtvaardige manier uit te faseren. Meer dan vierduizend organisaties en achttien landen hebben zich verbonden aan dit initiatief en toegezegd deel te nemen aan diplomatieke gesprekken over de verdere ontwikkeling ervan. Zo geeft de Fossil Fuel Treaty praktisch invulling aan wat anders slechts een abstract doel zou blijven.

Deze en alle andere partners van The Shift laten zien: klimaatvooruitgang is mogelijk, en al in gang gezet. Niet doemdenken maar doe-denken, dat is het devies. Ook kleine initiatieven kunnen tot grote veranderingen leiden, dankzij de kracht van het collectief.