Ossip Zadkine: een wereldcarrière met Belgische wortels
Ontdek 130 van zijn bijzondere werken in het KMSKA
• Advertentie •
Vanaf 31 oktober laten meer dan honderd werken en documenten zien hoe kunstenaars, verzamelaars en galeriehouders in Antwerpen en Brussel Ossip Zadkines carrière mede vormgaven. „Les Belges étaient mes premiers amateurs”, zei hij over het land waar zijn werk al vroeg waardering vond. Hoewel de Frans-Russische kunstenaar vooral wordt geassocieerd met Parijs en de internationale avant-garde, kreeg zijn doorbraak bij onze zuiderburen een belangrijke impuls. Belgische galeries, verzamelaars en kunstenaars boden hem een podium én brachten hem in contact met een netwerk dat hij zijn leven lang zou koesteren.
Voor het eerst
In Ossip Zadkine en België komt die geschiedenis voor het eerst uitgebreid aan bod. Aan de hand van sculpturen, gouaches, tekeningen, foto's en archiefmateriaal volgt het KMSKA zijn artistieke ontwikkeling door de jaren heen. „Met Ossip Zadkine en België brengt het KMSKA voor het eerst de Belgische voedingsbodem van Zadkines indrukwekkende parcours in kaart. Tegelijk toont de expo België niet alleen als historische afzetmarkt voor vernieuwende kunst, maar ook als actieve ontmoetingsplaats van een wereldwijd artistiek netwerk”, aldus Carmen Willems, algemeen directeur van het KMSKA.
Van Rusland naar Parijs
Zadkines liefde voor beeldhouwen begint al vroeg. Als kind speelt hij met klei in zijn geboortestreek van het toenmalige Russische Rijk, het huidige Wit-Rusland. Later leert hij in Groot-Brittannië houtsnijden van zijn oom. Daar ontstaat zijn voorkeur voor de taille directe: rechtstreeks hakken en snijden in hout of steen. Als jonge kunstenaar trekt hij vervolgens naar Parijs, waar de moderne kunst volop in beweging is. Hij raakt bevriend met Amedeo Modigliani en ontmoet Pablo Picasso. Maar aan de kunstacademie voelt hij zich minder thuis: de daar gangbare, conservatievere stijl past niet bij de richting die hij zelf zoekt. Zadkine wil zijn eigen, moderne vormentaal ontwikkelen. De aanmoediging om verder te experimenteren vindt hij onder meer in België.
De Belgische springplank
In 1920 krijgt Zadkine op uitnodiging van de Brusselse Galerie Sélection zijn eerste tentoonstelling in Antwerpen. Zijn vernieuwende werk wordt er positief ontvangen. Daarna gaat het snel. Hij experimenteert met het kubisme en begint naast hout en steen ook met gips te werken. Zijn beelden worden vloeiender en expressiever. Hij exposeert bij galerijen zoals Le Centaure in Brussel, naast Vlaamse expressionisten als Constant Permeke, Frits Van den Berghe en Gustave De Smet, en krijgt een grote overzichtstentoonstelling in het Brusselse Paleis voor Schone Kunsten.
Ontmoetingsplaats
België is echter meer dan een plek waar Zadkine zijn werk tentoonstelt. Het wordt een ontmoetingsplaats waar kunstenaars, verzamelaars en ideeën samenkomen. Zadkines verhaal toont hoe ontmoeting en samenwerking kunnen leiden tot vernieuwing. Dat hij in onder meer Antwerpen een creatief netwerk vond dat mee de basis legde voor zijn internationale doorbraak, onderstreept de rol van de stad als voedingsbodem van ideeën en talent.
De mensen achter de kunstenaar
Dat netwerk vormt een belangrijk uitgangspunt van de tentoonstelling. Want hoe ontstaat een kunstenaarscarrière eigenlijk? Het bekende beeld van de individuele kunstenaar die in afzondering tot grote ideeën komt, vertelt maar een deel van het verhaal. Ook Zadkines carrière kwam niet in een vacuüm tot stand. Verzamelaars, galeriehouders en kunstenaars als André De Ridder, Paul-Gustave van Hecke, Gustave De Smet en Jozef Cantré speelden ieder een rol in zijn ontwikkeling. In de expo positioneren werken van internationale tijdgenoten als Marc Chagall, Jacques Lipchitz of Amedeo Modigliani zijn oeuvre midden in de internationale avant-garde waarin hij zich bewoog.
Cruciale rol van zijn echtgenote
Bijzondere aandacht is er ook voor Valentine Prax, zelf kunstenaar en de echtgenote van Zadkine. Nadat ze in 1920 trouwen, exposeert ook Prax voor het eerst haar kunst in België. Tegelijk neemt ze een groot deel van de financiële en organisatorische kant van hun kunstenaarsbestaan op zich. Haar rol krijgt extra gewicht tijdens de Tweede Wereldoorlog. Terwijl Zadkine door de oorlogsomstandigheden in de Verenigde Staten terechtkomt, blijft Prax in Frankrijk waar ze zich over zijn oeuvre ontfermt.
Een blijvende band
Na zijn eerste Belgische successen blijft Zadkine nauw met het land verbonden. Ook de omzwervingen tijdens de Tweede Wereldoorlog maken daar geen einde aan. Hij blijft er tentoonstellen en raakt later onder meer betrokken bij de oprichting van het Middelheimmuseum en de Antwerpse beeldhouwbiënnales.
België zal zijn leven lang een belangrijke rol blijven spelen. De duurzame vriendschappen en artistieke contacten blijken daarmee veel meer dan een korte episode aan het begin van zijn loopbaan. Wat begon als een plek waar zijn werk vroeg erkenning kreeg, groeit uit tot een blijvende artistieke verbondenheid.
Zo zag je Zadkine nog nooit
Voor de tentoonstelling brengt het KMSKA 130 werken bijeen: twintig uit de eigen collectie, vijftig uit het Musée Zadkine in Parijs en zestig uit andere musea en privécollecties. Sculpturen worden gecombineerd met werken op papier, foto's en archiefmateriaal. Zo ontstaat een ander beeld van de wereldberoemde beeldhouwer. Niet alleen zijn expressieve vormentaal en vernieuwingsdrang staan centraal, maar ook de mensen, plekken en ontmoetingen die zijn ontwikkeling mogelijk maakten.
Ontdek Ossip Zadkine en België in het KMSKA
Bezoek de bijzondere expositie van 31 oktober tot 18 april 2027 en leer de kunstenaar op nieuwe manieren kennen. Zijn beelden, vol innerlijke kracht en emotie, krijgen op originele wijze opnieuw ruimte om te ademen. Deze tentoonstelling kwam tot stand dankzij een uitzonderlijke samenwerking met het Musée Zadkine in Parijs.
Het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen (KMSKA) is méér dan acht eeuwen kunst omringd door adembenemende architectuur. Oud en nieuw leeft hier zij aan zij, op oneindige missie om te blijven verwonderen.