De Spaanse provincie Navarra: van pelgrimsoord tot spookdorp

Roncesvalles, een gehucht van twintig zielen in de natte hooglanden van Navarra, kan al eeuwenlang bogen op een van de hoogste inwoner-bezoekerratio's ter wereld. Centraal staat een enorme herberg waar jaarlijks tienduizenden wandelaars overnachten. Na een zware oversteek vanuit Frankrijk verschijnen ze vanachter de Pyreneeën aan de horizon: dit is de eerste rustplaats langs de beroemde Camino Francés.

Voor koning Sancho VII 'El Fuerte' is het bovendien de laatste rustplaats. Deze boomlange koning van Navarra zou volgens de overlevering meer dan twee meter lang zijn geweest en groeide zo al tijdens zijn leven uit tot een mythisch figuur. Zijn grafmonument bevindt zich in de San Agustín kapel naast de Colegiata de Santa María-kerk waar voor veel wandelaars de route door Spanje begint. In deze 'kleine Notre Dame' ontvangen zij de zegening van de Maagd van Roncesvalles aan het begin van de lange tocht naar Santiago de Compostela, 790 kilometer verderop.

De eerste twee kilometer van de Camino lopen door dichte bossen, glooiende weiden en open velden naar Burguete, een dorp dat opvallend genoeg nauw verbonden is met Ernest Hemingway. De schrijver verbleef in de jaren twintig meerdere keren in het dorp, om uit te rusten voor of na het San Fermín festival in Pamplona, en om samen met vrienden en zijn vrouw op krachten te komen en te vissen in de river de Irati, zo is te lezen in zijn roman The Sun Also Rises. Het hotel waar hij logeerde, simpelweg Hotel Burguete, bestaat nog steeds.

Wie vanaf Burguete de Camino verlaat en in plaats daarvan zuidwaarts de loop van de rivier de Irati volgt, stuit na vijftig kilometer op een natuurspektakel. Bij Lumbier heeft de rivier zich in miljoenen jaren een weg door de kalkstenen ondergrond gebaand, met als resultaat een diepe kloof die niet alleen per kayak, maar ook lopend of fietsend kan worden verkend. Dat laatste kan via de zogenoemde Via Verde: een verlaten spoorroute die door een serie koele tunnels voert.

Aan de andere kant van de rivierkloof wordt het landschap weidser en droger. In Santa Criz de Eslava, een van de belangrijkste Romeinse archeologische vindplaatsen in Navarra, bevond zich ooit een complete Romeinse stad die op zijn beurt bovenop een oudere nederzetting van de Vascones – de voorouders van de Basken – was gebouwd. Toen en nu wordt het uitzicht gevormd door wijngaarden. In augustus vindt hier ook het Villa de Viñas festival plaats, dat geschiedenis en wijncultuur combineert. Maar ook buiten die festiviteiten om kan een tour van de vindplaats worden gecombineerd met een wijnproeverij.

Aan de horizon van Santa Criz de Eslava ligt Gallipienzo Antiguo, een hooggelegen spookdorp op een rotswand boven de rivier de Aragón. Ondanks de oogstrelende vergezichten over het Kaparreta natuurreservaat liep het dorp in de jaren zeventig vrijwel leeg. Sinds het woonmagazinewaardige boetiekhotel Heredad Beragu in de ruïnes is geopend, is het tij aan het keren. Dat neemt echter niet weg dat gasten op een wandeling door het dorp meer aanhalige poezen dan mensen aantreffen.

De route eindigt in Bardenas Reales, een grillige halfwoestijn die door de elementen in bizarre vormen is geslepen. Dit UNESCO-biosfeerreservaat van 42.000 hectare geldt als een van de grootste onbewoonde gebieden van West-Europa. Vooral in de vroege ochtend en late middag, als de rotsen er in tinten okergeel en roze oplichten, wordt het decor welhaast buitenaards. Locatiescouts van Game of Thrones tot James Bond hebben er dankbaar gebruik van gemaakt: hier lijkt Navarra soms meer op de Dothrakizee of Azerbeidzjan dan op zichzelf. Maar dat niemand zich voor al dit natuurspektakel hoeft te verdringen, dát is typisch Navarra.