Voorkom een innovatiekloof
Hoe versnel je met AI en houd je regie op digitale soevereiniteit?
Chief information officers (cio’s) en chief information security officers (ciso's) hebben momenteel te maken met twee urgente opdrachten. De eerste is al enige tijd duidelijk: kunstmatige intelligentie (AI) opschalen van experiment naar bedrijfskritische toepassing. De tweede is minstens zo dringend: digitale soevereiniteit borgen, zodat organisaties regie houden op data, infrastructuur en software in een geopolitiek onrustige wereld met strengere Europese regels.
Werkbaarheid
Op papier lijken dit twee verschillende opgaven; in de praktijk raken ze elkaar direct. Veel organisaties behandelen AI-versnelling en soevereiniteit nog als losse werkstromen. Het AI-team wil snelheid, schaal en toegang tot de beste modellen. Security-, risico- en complianceteams sturen op controle, weerbaarheid en het beperken van afhankelijkheden. Zolang die trajecten naast elkaar lopen, lijkt dat werkbaar. Totdat blijkt dat juist de snelheid van AI afhankelijkheden verdiept.
Strategisch risico
Hoe dat komt? Soevereiniteit reikt veel verder dan de vraag waar data zijn opgeslagen. Datalocatie is belangrijk, maar niet voldoende. Organisaties kunnen hun data in Europa hebben staan, terwijl de operationele regie, rekenkracht en softwarelaag ergens anders liggen. Data bevinden zich dan wel in Europa, maar de volledige controle ligt elders. Precies daar wordt AI-versnelling een strategisch vraagstuk.
Drie vragen voor bestuurders
Check de situatie binnen jouw organisatie.
- Welke AI-toepassingen vergroten nu jouw operationele en softwarematige afhankelijkheid?
Hoe dieper een AI-oplossing verweven raakt met jouw digitale ecosysteem, hoe groter de afhankelijkheid. Kijk dus niet alleen naar de toepassing zelf, maar ook naar de onderliggende modellen, API’s, ontwikkelomgevingen en databronnen. - Waar accepteer je bewust soevereiniteitsrisico voor snelheid, en waar gebeurt dat ongemerkt?
Dat verschilt per organisatie, proces en datastroom. De kern is niet dat je elk risico uitsluit, maar dat je er bewust voor kiest. Alleen dan kun je snelheid, innovatie en soevereiniteit in samenhang afwegen en houd je ruimte om later bij te sturen. - Ontwerp je jouw AI-architectuur voor portabiliteit of voor maximale afhankelijkheid van één platform?
De verstandigste route is een wendbare architectuur, waarin kritieke capabilities voldoende verplaatsbaar blijven om herpositionering mogelijk te maken. Hoe groter de afhankelijkheid van één platform, hoe groter de lock-in en hoe complexer het later wordt om alsnog terug te schakelen.
Tempo maken
AI opschalen vraagt om rekenkracht, data en hoog ontwikkeltempo. Grote cloud- en AI-providers bieden die combinatie vandaag vaak het best. Samenwerking met deze partijen is dan ook niet per definitie onwenselijk. Integendeel: voor veel organisaties is die samenwerking noodzakelijk om tempo te maken en waarde te realiseren. Maar elke nieuwe AI-toepassing die diep integreert met platformspecifieke diensten, specifieke API’s en platformgebonden tooling vergroot óók de afhankelijkheid: technisch, operationeel en juridisch.
Van experiment naar impact
AI vertragen is daarom geen serieus alternatief. Organisaties behalen vandaag al rendement met AI, en de stap van experiment naar impact vraagt meer dan technologie alleen. Processen moeten veranderen, mensen moeten anders werken en besluitvorming moet anders. Die cultuurverandering kost tijd. Wie nu afremt, loopt technologische en organisatorische achterstand op, die later veel lastiger is in te halen.
‘AI kun je niet op pauze zetten. Organisaties halen er nu al rendement uit. Daarom is langer wachten geen veilige keuze, maar een strategisch risico.’ Edwin van Bommel, partner en AI- leider bij PwC Nederland
Europees alternatief?
Deze ontwikkelingen maken de weg terug steeds moeilijker. Niet pas over twee jaar, maar nu al met elke sprint. De reflex om dan volledig over te stappen op uitsluitend Europese alternatieven is begrijpelijk. Voor de meeste organisaties is dat alleen nog niet realistisch. Die markt ontwikkelt zich snel, maar biedt nog niet in alle gevallen dezelfde schaal, functionaliteit en snelheid. Blind doorversnellen via één dominante leverancier is alleen net zo onverstandig.
Segmenteren
De uitweg zit ertussenin: segmenteren. Dat betekent dat je per proces, per datastroom en per AI-toepassing expliciet bepaalt welke balans aanvaardbaar is tussen snelheid, functionaliteit, risico en soevereiniteit. Niet elke toepassing heeft hetzelfde risicoprofiel. Een intern voorspellingsmodel op geanonimiseerde operationele data, vraagt iets anders dan een AI-model dat draait op gevoelige klantdata of een bedrijfskritisch proces ondersteunt.
Belangrijke bestuursvraag
Juist daarom hoort deze afweging niet alleen thuis in een technisch overleg. Dit is een belangrijke bestuursvraag. Waar accepteren organisaties bewust afhankelijkheid, aangejaagd door innovatiesnelheid? Waar willen bedrijven extra grip houden, ook als dat meer kost of trager gaat? En welke architectuurkeuzes van vandaag zijn verstandig, terwijl die morgen de bewegingsvrijheid kunnen bepalen?
Innovatiekloof
Wie deze vragen nu stelt, voorkomt later een veel hogere rekening. Organisaties die AI en digitale soevereiniteit als een geïntegreerd strategisch vraagstuk behandelen, zijn wendbaarder. Ze kunnen sneller innoveren en houden meer ruimte om bij te sturen als regelgeving, geopolitiek of technologie verandert. Organisaties die deze twee uit elkaar trekken, vergroten juist het risico op lock-in, verlies aan regie en uiteindelijk een innovatiekloof die moeilijk te herstellen is.
‘Digitale soevereiniteit is geen oproep tot afschermen, maar tot het bewust organiseren van innovatie, wendbaarheid en continuïteit.’
Ewout Stoops, partner cybersecurity, resilience & privacy bij PwC Nederland
Word slagvaardig in een digitale wereld
Organisaties die willen innoveren en digitaliseren, vinden in PwC de partner met de juiste kennis en ervaring. PwC helpt je bij het opbouwen, versnellen en behouden van het momentum dat je nodig hebt om te groeien.
Hoe zet je AI-investeringen om in meetbare bedrijfsresultaten? Ontdek wat AI-leiders onderscheidt van achterblijvers.
Over de experts
Ewout Stoops is partner cybersecurity, resilience & privacy bij PwC Nederland en richt zich vooral op de publieke sector. Hij heeft ruim twintig jaar werkervaring bij de AIVD, waar hij in zijn laatste functie verantwoordelijk was voor de offensieve en defensieve cybercapabilities van zowel AIVD als MIVD. Hiermee beschikt hij over unieke kennis en ervaring over de volle breedte van cyber.
Edwin van Bommel is partner en AI-leider bij PwC Nederland en gespecialiseerd in AI‑ en digitalgedreven transformaties. Hij adviseert organisaties over het effectief inzetten van AI en leidt de integratie van AI binnen PwC’s diensten en processen.
Meer van PwC
Bij PwC willen we een bijdrage leveren aan het vertrouwen in de maatschappij en het oplossen van belangrijke problemen. Wij zien het als onze taak om kwaliteit te leveren op het gebied van assurance-, belasting- en adviesdiensten. Bij PwC in Nederland werken ruim 5.700 mensen met elkaar samen. Vertel ons wat voor jou belangrijk is.
PwC Nederland - Assurance - Tax - Advisory
PwC accountants, financiële en belastingadviseurs bieden je zakelijke dienstverlening op het gebied van accountancy, belastingen, human resources, auditing, crisis management, performance improvement.