“We moeten zorgen dat de energietransitie verzekerbaar blijft”

Grote delen van Nederland hebben te maken met netcongestie: het elektriciteitsnet is daar overbelast omdat zowel het gebruik als de opwek van stroom stijgen. Bedrijven, nieuwbouwprojecten en duurzame initiatieven kunnen vaak geen extra stroom afnemen of terugleveren. Dat beperkt duurzame ambities én economische groei. Zo staan er inmiddels zo’n 14.000 bedrijven op de wachtlijst voor een zwaardere of nieuwe netaansluiting en zijn er ruim 8.500 aanvragen voor teruglevering van zelf opgewekte stroom naar het elektriciteitsnet.

De oplossing van het probleem ligt in de uitbreiding van het elektriciteitsnet, maar dat kost veel geld en tijd. Daarom wordt ook gezocht naar alternatieve oplossingen, zoals een energiehub. Daarbij werken partijen die energie opwekken, gebruiken of opslaan lokaal samen, bijvoorbeeld op een bedrijventerrein. Zo kunnen bijvoorbeeld een productiebedrijf dat overdag een energiepiek heeft en een transportbedrijf dat juist ’s avonds zijn elektrische vrachtwagens oplaadt, hun capaciteit delen en extra stroom afnemen wanneer zij die nodig hebben. Dan benut je het elektriciteitsnet efficiënter en verminder je de druk.

De regering ziet veel potentie in energiehubs en heeft als ambitie dat er in 2030 minstens vijfhonderd daadwerkelijk draaien. Een decentraal netwerk biedt namelijk voordelen voor de maatschappij en de economie. Tegelijkertijd maakt het Nederland weerbaarder; decentrale hubs zijn minder kwetsbaar dan één centraal net.

Op dit moment lopen er zo’n 100 initiatieven op bedrijventerreinen door het land. De meeste projecten zitten nog in de verkennings- of planningsfase. Het opzetten van een energiehub is namelijk complex en tijdrovend. "De eerste horde is het vinden van ondernemers die tegen vergelijkbare problemen aanlopen of juist oplossingen kunnen inbrengen”, zegt Edwin Grutterink, directeur Schade Intermediair bij Nationale-Nederlanden. “Andere belangrijke uitdagingen zijn de complexiteit van juridische en organisatorische afspraken, het verkrijgen van betrouwbaar inzicht in energieverbruik, en het overbruggen van risico's. Goede samenwerking en afspraken tussen deelnemende bedrijven zijn essentieel, net als investeringen in meetapparatuur en een beheersysteem.”

Ook de energiewetgeving is volop in beweging. Zo gaat op 1 januari 2026 een nieuwe Energiewet in, omdat de oude Elektriciteitswet en Gaswet niet meer passen bij hoe we nu met energie omgaan. Een van de juridische hordes die een nieuwe wet moet oplossen is dat er nog geen uniforme groepstransportovereenkomst (GTO) bestaat. Hierin zouden de afspraken tussen de energiehub en de netbeheerder moeten worden bevestigd. “Een GTO is ook nodig voor het afsluiten van een verzekering om risico’s af te dekken, bijvoorbeeld rondom aansprakelijkheid”, legt Grutterink uit. “Op landelijk niveau wordt gewerkt aan de ontwikkeling van een standaardovereenkomst. Voor pilots wordt nu maatwerk geleverd.”

Over de uitdagingen, hordes en risico’s rondom energiehubs kan Martijn Vlek volop meepraten. Hij is directeur van de Coöperatie Energie Uitwisseling Regio Zwolle-Noord – ofwel CEURZ – die op bedrijventerrein Hessenpoort in Zwolle opereert. “Het idee voor CEURZ is al in 2020 ontstaan”, vertelt hij. “We zagen toen al dat het elektriciteitsnet vast zou komen te zitten. Met oud-commandant der strijdkrachten en ‘klimaatgeneraal’ Tom Middeldorp ontstond een samenwerking om een decentraal energiesysteem te bouwen, dat flexibel is en waarin we beter om kunnen gaan met de beperkingen van het statische landelijke netwerk. In actie komen, kijken waar je tegenaan loopt en er heel veel van leren, dat was het plan.”

Met steun van gemeente Zwolle en provincie Overijssel op het gebied van kennis en financiën, en een goede samenwerking met de innovatieafdeling van netbeheerder Enexis, is het gelukt: in oktober 2023 kon de smart energiehub van start gaan, met drie deelnemende bedrijven. Vlek: “Eén bedrijf had een dak vol zonnepanelen maar kon niet terug leveren aan het net. Twee andere bedrijven hadden juist behoefte aan stroom. Zo ontstond een samenwerking waarbij transportcapaciteit wordt gedeeld. Waar je in een traditioneel model als bedrijf een individueel contract hebt met de netbeheerder, heb je bij een hub een zogenaamd groepscontract. Wij hebben als coöperatie een pilot samenwerkingsovereenkomst met Enexis met afspraken over de maximale capaciteit van transportvermogen voor alle bedrijven samen. Een smart energie managementsysteem dat op ieder moment het gebruik en de invoer van stroom meet, zorgt er volledig geautomatiseerd voor dat we onder dat maximum blijven.”

In 2024 wilde CEURZ groeien naar tien deelnemers maar dat bleek geen gemakkelijk traject. “De grootste uitdaging was dat er nog nergens in Nederland een energiehub het delen van transportcapaciteit had verzekerd”, vertelt Vlek. “Stel: wij zouden, ondanks alle voorzorgsmaatregelen, toch over de afgesproken capaciteitslimiet komen en er zou daardoor schade ontstaan bij Enexis. Dat risico wilden we afdekken. Een bijzonder ingewikkeld juridisch verhaal, zeker als je met tien verschillende bedrijven te maken hebt. Gelukkig hebben we samen met Nationale-Nederlanden een oplossing kunnen vinden. Er was een grote bereidwilligheid om tot een resultaat te komen. Dat maakte de samenwerking heel plezierig. Wij zijn nu de eerste smart energiehub in Nederland die verzekerd is voor het delen van transportcapaciteit. Daarmee staat de weg open voor verdere groei van de smart energiehub als oplossing.”

Een nieuwe manier van energie delen brengt nieuwe risico’s met zich mee. Aansprakelijkheid is, zoals Vlek aangeeft, een veelgenoemde zorg. Bij Nationale-Nederlanden kan een energiehub een bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering afsluiten en voor bezittingen zoals zonnepanelen, een energieopslagsysteem of laadstations, een zakelijke verzekering afsluiten. “We volgen de ontwikkelingen op de voet, waarbij we oplossingen onderzoeken voor de verzekeringsbehoefte die daardoor ontstaat”, zegt Grutterink.

Nationale-Nederlanden zit boven op de ontwikkelingen en beweegt mee met innovaties. “We praten actief mee met de overheid, brancheorganisaties en andere partijen, bijvoorbeeld in de koplopersgroep voor energiehubs. Onze klanten moeten kunnen verduurzamen; wij willen ze niet tegenhouden. We willen juist helpen. Als wij als sector zorgen dat de energietransitie verzekerbaar blijft, dan kunnen we onze klanten écht ondersteunen in hun stap naar een duurzamere toekomst”, aldus Grutterink.