Een goed begin is slechts het halve werk

De drempel om met AI te starten, wordt steeds lager. Volgens onderzoek van DDMA, de grootste brancheorganisatie voor data en marketing, maakte eind december 2025 meer dan zeventig procent van de Nederlandse bedrijven al gebruik van een of meerdere AI-toepassingen, vooral op de marketingafdeling. Veel van hen gaven echter aan dat het opschalen van deze toepassingen en het goed inbedden ervan in de organisatie een stuk lastiger is.

Ook overheidsinstellingen hebben hiermee te maken. Zo kreeg een grote Nederlandse overheidsorganisatie structurele prestatieproblemen binnen de bestaande AI-systemen. Door de groei van het aantal gebruikers liepen de bestaande systemen namelijk tegen de grenzen van de beschikbare infrastructuur aan. De responstijden liepen daardoor op en de kwaliteit van gegenereerde antwoorden was niet altijd consistent. Daarnaast maakten gefragmenteerde document- en kennisstromen het lastig om AI-toepassingen, zoals kennisontsluiting en documentgedreven ondersteuning, betrouwbaar op te schalen en breder in te zetten voor verdere automatisering.

Parallel aan deze prestatie- en opschalingsproblemen nam ook de druk op de organisatie toe om aantoonbaar te voldoen aan wet- en regelgeving rondom verantwoord en transparant gebruik van AI, zoals de Europese AI-verordening. Deze wetgeving is sinds 2024 van kracht en stapsgewijs ingevoerd; vanaf medio 2026 zal deze volledig gehandhaafd worden. In de verordening worden regels voor de ontwikkeling en het gebruik van AI-systemen Europees vastgelegd. Ook stelt de verordening eisen aan transparantie, risicobeheersing en de bescherming van burgers die met AI-systemen in aanraking komen.

Hoewel er al eerder vanuit de overheidsorganisatie AI-beleid was geïntroduceerd, bleek het in de praktijk lastig om dit concreet toe te passen binnen de afdelingen die met de betreffende systemen werken. Dat had enerzijds te maken met de complexiteit van het beleid en anderzijds met het beperkte aantal use-cases dat het volledige proces succesvol doorliep. Daardoor ontbrak een eenduidige aanpak voor beoordeling, implementatie en opschaling van nieuwe AI-use-cases.

De organisatie benaderde KPMG daarom met een tweeledige vraag: hoe kunnen we ervoor zorgen dat AI beter presteert en hoe kan deze verbetering duurzaam en verantwoord geborgd worden binnen de organisatie? Om de situatie volledig in kaart te brengen, voerde KPMG eerst een grondige gap-analyse uit op technisch, organisatorisch en governanceniveau. Bestaande AI-systemen, onderliggende infrastructuur, processen en verantwoordelijkheden werden integraal in kaart gebracht en beoordeeld.

Parallel hieraan voerde KPMG een gerichte compliance-review uit. Daarbij werd niet alleen gekeken naar transparantie, uitlegbaarheid en risicobeheersing, maar ook hoe er richting werd gegeven aan de verdere invulling van governance- en controlemechanismen. Een van de belangrijke inzichten die hieruit voortkwamen, was dat het compliant maken van AI-oplossingen in de praktijk veel tijd kostte wanneer de standaardprocedure moest worden doorlopen op basis van losse en versnipperde beleidsstukken. Daarom ontwikkelden KPMG en de overheidsorganisatie een strategische roadmap voor AI-governance en de implementatie van AI binnen automatiseringsprocessen.

Tegelijkertijd werden kernprocessen heringericht en gerichte technologische optimalisaties doorgevoerd om de AI-prestaties te verbeteren en bijbehorende risico’s te beheersen. Daarnaast verkenden KPMG en de organisatie hoe meer geavanceerde AI-vormen binnen heldere governancekaders verantwoord kunnen worden ingezet, bijvoorbeeld voor taakondersteuning in kennisintensieve processen. Een goed voorbeeld hiervan is Agentic AI, een AI-technologie die zelfstandig gerichte taken en acties kan uitvoeren.

Deze meervoudige aanpak had duidelijk resultaat. Door de optimalisatie van kernprocessen en gerichte technologische interventies wist de organisatie een significante toename in de efficiëntie en stabiliteit van haar AI-systemen te realiseren. De verwerkingscapaciteit van de interne AI-oplossing werd hierdoor verdrievoudigd. Dat maakte een bredere inzet van AI mogelijk en zorgde ervoor dat AI-toepassingen aantoonbaar meer waarde kregen binnen beleids- en uitvoeringsprocessen.

Ook op het gebied van compliance en governance zette de overheidsorganisatie stappen. Zo is de governancestructuur rondom AI versterkt en in lijn gebracht met Europese AI-wet- en regelgeving. Hierdoor is niet alleen de compliance verbeterd, maar ook het vertrouwen in verantwoord AI-gebruik binnen de organisatie vergroot.

Al met al heeft de organisatie op deze manier samen met KPMG een stevige basis gelegd voor een toekomstbestendige, schaalbare en verantwoorde inzet van AI binnen de publieke sector.